Ngôi làng thách thức tất cả các lời khuyên y học

    Vào mùa hè khoảng cuối những năm 1950, Stewart Wolf – vị bác sĩ tiêu hóa và dạ dày đang làm việc tại trường Y thuộc Đại học Oklahoma – được mời đến nói chuyện tại một hội Y tế địa phương ở bang Pennsylvania. Khi cuộc nói chuyện kết thúc, một vị bác sĩ địa phương mời Wolf đi làm một chầu bia. Trong khi uống, anh ta nói, “Anh biết đấy, tôi đã hành nghề được mười bảy năm. Bệnh nhân của tôi đến từ khắp mọi nơi,thế mà hầu như tôi chưa gặp một trường hợp người Roseto nào dưới sáu lăm tuổi mắc bệnh tim.” (Roseto là thị trấn nhỏ phía đông bang Pennsylvania)

Wolf sửng sốt thực sự. Đó là vào hồi những năm 1950, nhiều năm trước khi xuất hiện các loại biệt dược làm giảm cholesterol cũng như những biện pháp tích cực hòng ngăn ngừa bệnh tim mạch. Những cơn đau tim là một thứ bệnh dịch ở nước Mỹ. Chúng là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong đối với người ở độ tuổi dưới 65. Nói theo cách thông thường là, không thể có chuyện anh làm bác sĩ mà lại chưa gặp ca bệnh tim nào hết.

Wolf quyết định điều tra. Ông tranh thủ sự trợ giúp từ một số sinh viên và đồng nghiệp ở Oklahoma và đến Roseto. Nơi bí ẩn ấy: phải chăng là một thiên đường giữa thế gian?

roseto-v_re

Đó là một thị trấn yên bình nơi chân đồi với những căn nhà bằng đá 2 tầng với mái lợp đá ácđoa san sát thành cụm. Sau mỗi căn nhà là mảnh vườn trồng hành tây, khoai tây, dưa chuột, đậu đũa, trái cây trĩu quả, giàn nho mơn mởn và chuồng nuôi lợn. Phụ nữ miệt mài làm việc cả ngày dài trong các phân xưởng may mặc, trong khi đàn ông làm việc nặng nhọc trong những mỏ đá ác-đoa sâu hơn 60m dưới mặt đất.

Nhóm người của Wolf chỉ nghe thấy tiếng Ý nơi đây mà đặc biệt ở chỗ: đó là loại phương ngữ miền Nam Foggia chuẩn xác vốn được sử dụng ở Roseto. Thế là họ tìm hiểu lịch sử thị trấn. Tất cả người dân ở đây đều từ ngôi làng Roseto nghèo tả tơi ở miền nam Italia, sau đó là từ năm 1882 mới bắt đầu di cư đến Mỹ.

Một thế giới nghèo, riêng biệt, tự cấp tự túc tất cả và không hề được những cộng đồng xung quanh biết tới.

men-roseto

Wolf tập hợp các giấy chứng tử của cư dân trong thị trấn, lần ngược trở lại tối đa số năm mà họ có thể. Họ phân tích các ghi chép y khoa. Họ xem xét lịch sử bệnh lý và xây dựng các phả hệ gia đình. Họ lấy máu và làm điện tâm đồ (EKGs) cho toàn bộ dân Roseto.

 

Kết quả thật đáng choáng váng. Ở Roseto, rõ ràng không có ai dưới độ tuổi 55 bị chết do đau tim hay có bất cứ dấu hiệu nào của bệnh tim. Với những người trên 65 tuổi, tỉ lệ tử vong do bệnh tim ở Roseto chỉ khoảng bằng một nửa so với tỷ lệ chung của nước Mỹ. Tỉ lệ tử vong do mọi nguyên nhân ở Roseto, trên thực tế còn thấp hơn 30 đến 35% so với dự tính.

Wolf lại mời tới một người bạn tên là John Bruhn – một nhà xã hội học ở Oklahoma, để giúp đỡ ông. Và kết quả càng kinh ngạc hơn “Không hề có tự tử, không nghiện rượu, không nghiện ma túy và rất ít tội phạm. Không có ai phải sống dựa vào phúc lợi. Sau đó chúng tôi xem xét đến các vết loét trong hệ tiêu hóa. Họ cũng chẳng hề mắc phải chút nào.

NHỮNG NGƯỜI NÀY NẾU CHẾT CHỈ DO TUỔI CAO. CÓ VẬY THÔI.”

 

        Suy nghĩ đầu tiên của Wolf là người Roseto hẳn phải tuân thủ nghiêm ngặt những thói quen ăn kiêng theo lối Cựu Thế Giới khiến họ khỏe khoắn hơn hẳn những người Mỹ khác. Nhưng ông thấy ngay rằng điều đó không có căn cứ. Người Roseto sử dụng mỡ lợn để nấu nướng thay vì dầu ôliu. Vì dầu ôliu quá mắc đối với họ. Pizza là bánh bột mỳ nhào cộng thêm xúc xích, hạt tiêu, xúc xích Ý, thịt xông khói và trứng; không như ở Italy là cùi bánh mỏng với muối, dầu và có thể thêm chút cà chua, cá trống hay hành tây. Họ ăn nhiều thịt viên, xúc xích chiên, phomat. Những loại đồ ngọt như bánh biscotti và tarralli hay rượu vang thì họ dùng chúng quanh năm suốt tháng. Khi Wolf nhờ các chuyên gia về dinh dưỡng phân tích thói quen ăn uống điển hình của người Roseto, họ phát hiện ra con số ghê gớm là 41% lượng calori của họ có nguồn gốc từ chất béo. Rõ ràng ăn nhiều thịt và mỡ động vật dễ làm tăng xơ vữa động mạch và là yếu tố nguy cơ cho bệnh tim mạch!?

Đây cũng không phải là một thị trấn mà người dân thức dậy từ tinh mơ để tập yoga hay chạy bộ quãng đường sáu dặm liền. Người Roseto ở Pennsylvania còn nghiện thuốc lá và xì gà rất nặng và nhiều người phải vật lộn với bệnh béo phì!? Đó đều là yếu tố nguy cơ cho bệnh tim.

Nếu chế độ ăn kiêng và tập luyện không giải thích được cho những phát hiện về sức khỏe, vậy nguồn gốc di truyền thì sao? Liệu những người này có phải là thành viên trong cả một dòng tộc khỏe mạnh dạn dày khác thường bảo vệ họ khỏi tật bệnh hay không? Nghĩ vậy nên ông đã đã truy dấu họ hàng thân thích của người Roseto sống rải rác ở những vùng khác của nước Mỹ để xem liệu họ có cùng chung hưởng thứ sức khỏe tráng kiện đáng nể như những người anh em ở Pennsylvania hay không. Họ không hề.

Tiếp theo ông nhìn vào khu vực mà người Roseto sinh sống. Liệu có khả năng nào là sinh sống ở vùng chân đồi này lại có thứ gì đó tốt cho sức khỏe của họ không? Hai thị trấn gần kề Roseto nhất là Bangor, chỉ xuôi phía dưới khu đồi và Nazareth, cách đó vài dặm. Cả hai thị trấn đều có quy mô cỡ như Roseto và dân chúng đều là người châu Âu nhập cư làm lụng chăm chỉ tương tự nhau. Wolf sục sạo tất cả ghi chép y khoa của cả hai thị trấn. Ở lứa tuổi trên 65, tỉ lệ tử vong do bệnh tim ở cả Nazareth và Bangor đều cao gấp ba lần so với Roseto. Thêm vào đó, đàn ông ở Roseto làm việc quanh năm trong hầm mỏ là nơi đầy khí độc. Lại sa vào một ngõ cụt.

 

Điều Wolf bắt đầu ngộ ra là bí mật của Roseto không nằm ở chế độ ăn kiêng hay tập luyện hay di truyền hay địa thế. Đó phải là chính bản thân Roseto.

 

Khi Bruhn và Wolf dạo bộ quanh thị trấn, họ đã phát hiện ra nguyên cớ tại sao. Họ chính mắt trông thấy cách người Roseto thăm hỏi nhau, dừng lại trò chuyện bằng tiếng Ý ngay trên đường phố, ngồi ở hàng hiên trò chuyện với nhau hay nấu nướng giúp nhau ngay trong vườn sau nhà.

Họ đến chỗ đám đông tụ tập ở nhà thờ Quý bà núi Carmel và cảm nhận được hiệu ứng của sự thống nhất và bình an của nhà thờ. Họ đếm được hai mươi hai tổ chức dân sự khác nhau tồn tại trong một thị trấn chỉ vỏn vẹn hai nghìn dân.

mezzanine_920

Đó là cấu trúc xã hội chặt chẽ nơi đây. Cấu trúc xã hội dựa trên gia đình. Ba thế hệ cùng chung sống trong một mái nhà và các bậc ông bà rất được tôn kính.

Tất cả mọi người đều phải lao động, cho nên không có tệ nạn. Những người giàu có không phô trương, họ mặc đồ cũng như bao người khác. Tất cả mọi người giúp đỡ lẫn nhau. Nơi mà không ai phải cảm thấy cô đơn, không ai bị bỏ lại, không ai cảm thấy buồn hay quá căng thẳng.

 

Wolf cho rằng chính sự tôn trọng, tin tưởng và hợp tác hỗ tương giữa các thành viên trong cộng đồng đã tạo nên sức khoẻ và phúc lạc cho mỗi người và an ninh xã hội cho cả cộng đồng.  Ngược lại, thái độ vị kỷ và ít quan tâm đến người khác sẽ gây ra kết quả đối nghịch.  Đối với bệnh tim mạch, ông Wolf nói Mỗi người nhận được sự hỗ trợ của những người khác, đặc tính liên kết chặt chẽ trong cộng đồng là điềm chỉ báo mạnh nhất cho một trái tim khoẻ mạnh, mạnh hơn cả độ cholesterol thấp trong máu hoặc việc không hút thuốc”.

 

Và không lâu sau đó, những kết luận của Wolf càng được chứng minh rõ ràng hơn nữa. Ở Roseto dần dần nổi lên một lớp người mới: con cái học đại học của họ. Lớp người trẻ ở Roseto không còn bằng lòng với lối sống rập khuôn, đậm nét truyền thống của cha ông họ. Lối sống Mỹ bắt đầu du nhập vào. Cuộc sống thay đổi. Những gia đình nhỏ lẻ.  Hồ bơi, xe hơi, câu lạc bộ. Nhà thờ cách xa khỏi cộng đồng.  Những căn nhà có nhà để xe ở phía trước, cả cha và mẹ đều đi làm, thường là cách xa hàng giờ đi xe hơi.  Con người bận rộn nhiều hơn, di chuyển nhiều hơn để gặt hái được nhiều thành công về vật chất.  Tuy nhiên, như một cụ già đã thú nhận “Tôi hối hận là đã thay đổi, ở đây tất cả đều tiện nghi, tôi có mọi thứ,ngoại trừ con người”. Lần theo những dấu vết của  cuộc sống, những nhà nghiên cứu cũng xác định được rằng những thay đổi này cũng đồng hành với những vấn đề của sức khoẻ. Vào năm 1971, ca tử vong vì bệnh tim lần đầu tiên của một người dưới 45 tuổi được ghi nhận ở Roseto. Khoảng thời gian nầy, khi tỷ lệ bệnh tim mạch ở Mỹ trên phạm vi cả nước có phần chựng lại do các chương trình vận động luyện tập thể dục và ăn uống lành mạnh thì lại là lúc ở Roseto tỷ lệ bắt đầu nhích dần lên để… bắt kịp tỷ lệ trung bình của các nơi khác!

 

—————————————————————————————————————————–

 

Y học khi xưa và phần đông chúng ta vẫn thường đặt nặng vai trò của thể chất mà quên mất vai trò của tinh thần. Để có 1 cuộc sống trường thọ là ta phải  ăn uống lành mạnh, tập thể dục đều đặn, tránh xa những chất có hại. Qua hiệu ứng Roseto trên, ta có thể thấy sức nặng của sức khỏe tinh thần lớn đến thế nào.

Sức khỏe là tổng hòa của nhiều yếu tố: tinh thần, dinh dưỡng, vận động, khí hậu… Nếu ta chỉ trọng một bên tinh thần – vai trò quan trọng số 1 – mà bỏ quên những phần khác thì hiệu quả đem lại cho sức khỏe sẽ không cao bằng ta chú trọng vào tất cả các phần, chúng ta sẽ có 1 bài viết về phần này, trong kỳ sau.

Và lời nhắn nhủ của Wolf cho giới y học là: tình trạng sức khỏe của một người sẽ không thể hiểu rõ được nếu bạn chỉ xem xét họ như một cá nhân. Bạn phải nhìn rộng ra. Bạn buộc phải hiểu về nền văn hóa mà anh ta/cô ta là một phần cấu thành trong đó, hiểu xem bè bạn và gia đình của người đó ra sao, xem nơi chốn mà họ xuất thân thế nào. Người trong giới y học sẽ phải coi trọng ý tưởng rằng những giá trị của thế giới mà chúng ta đang sinh sống cũng như những người vây bọc quanh ta có tác động sâu sắc đến việc định hình nên mỗi chúng ta.

 

Và hiệu ứng Roseto này nhắc nhớ tôi về nếp sống sinh hoạt của người Việt xưa. Ba thế hệ trong cùng 1 gia đình, không thì nhà con cháu cách nhà ông bà có vài bước chân. Chuyện trong nhà chưa tỏ, ngoài ngõ đã tường. Gặp nhau thì niềm nở chào hỏi, giúp đỡ nhau nhiệt tình. Vừa làm đồng vừa tám chuyện, mệt thì ngồi gốc đa uống trà phe phẩy nón lá bàn chuyện tiếp. Về nhà buồn thì qua nhà khác nói chuyện. Không ai tách biệt. Nếp sống truyền thống ấy, nếp sống “có tình có nghĩa” ấy có sức mạnh to lớn trong việc “ ngày xưa ông bà mình có bệnh nhiều như giờ đâu”

 

Nguồn:

 

  • Trích Sách Những kẻ xuất chúng, Malcolm Gladwell
  • Trang : yocuzlawyers.com/2011/06/the-roseto-effect-the-valley-of-the-roses/

 

 

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s